Araştırmaya Dayalı Makale Yazım Süreci

Değerli araştırmacılar,

Size yol göstermesi amacıyla naçizane, daha önce bir öğrencimle birlikte hazırladığımız ve yayınlanmış bir makaleyi ekte (DOI linki ile) paylaşıyorum. Bu örnek makale, genel yapıyı ve bölümleri anlamanıza yardımcı olacaktır.

Akademik Makale Yazım Süreci

Akademik makale yazım süreci, belirli aşamalardan oluşur ve her bir aşama, titizlikle ele alınmalıdır. Aşağıda, makalemizin temel bölümleri ve dikkat edilmesi gereken noktalar özetlenmiştir:

1. Özet (Abstract): Makalenin özeti, çalışmanın amacını, yöntemini, temel bulgularını ve sonuçlarını kısaca özetleyen bölümdür. Bu bölüm, okuyucunun makalenin içeriği hakkında hızlı bir fikir edinmesini sağlar. Genellikle makale tamamlandıktan sonra yazılır. Bu bölümü bana bırakabilirsiniz.

2. Giriş (Introduction): Giriş bölümü, okuyucuya ele alınan konu ve o konu ile ilgili bu makaleyi anlayabilmek için gerekli olan background bilgisini içeren tanımlarla birlikte araştırmanın bağlamını sunmak için yazılır. Bu bölümde:

• Ele alınan konuyla ilgili temel bilgiler verilir (Örneğin, LLM, makine öğrenmesi, metin madenciliği gibi kavramların tanımı, kapsamı ve bu alanların avantajları açıklanır).

Bu bilgiler, güvenilir kaynaklardan (kitaplar, hakemli makaleler, vb.) yapılan alıntılarla desteklenmelidir. Alıntılar, doğrudan kocaman kocaman paragrafları olduğu gibi (blok alıntılar) kopyalayıp yapıştırmak yerine, farklı-özgün-daha iyi cümlelerle ve teknik terimlerin doğru kullanımıyla ifade edilmelidir.  Makaledeki çok sayıda paragraf-cümleler başka bir araştırmadan olduğu gibi alınırsa bu yapılan çok yanlış olur ve başkasının emeğini ölçüsüz sömürmek olur. Akademik camiada ayıp karşılanır ve cezası vardır. Örnek almak başka, kopyalamak başkadır. Dergiler kendilerine gönderilen her makalenin başka makalelerle olan benzerlik oranlarını araştırdıkları etkili yazılımlar kullanırlar (Ithenticate, Turnitin vb.), Bu yazılımlar makaleler için bir benzerlik oranı hesaplar. Benzerlik oranı genelde %15 in üzerinde olan makaleler değerlendirilmeden reddedilir.  Bu duruma düşmeyi kesinlikle istemeyiz o nedenle lütfen alıntı yaparken çok dikkatli olalım ve yukarıda saydığım hususlara özen gösterelim.

• Kaynak Seçimi: Bilimsel araştırmalarda, güvenilir ve saygın veri tabanlarından yararlanmak önemlidir. Aşağıdaki veri tabanları, özellikle tercih edilmelidir:
  • IEEE Xplore: https://ieeexplore.ieee.org/
  • ACM Digital Library: https://dl.acm.org/
  • ScienceDirect: https://www.sciencedirect.com/
  • Scopus: https://www.scopus.com/
  • Web of Science: https://www.webofscience.com/
  • TR-Index
• Aşağıdaki veri tabanları da kullanılabilir, ancak yukarıdakiler kadar öncelikli değildir:
  • arXiv: https://arxiv.org/
  • Google Scholar: https://scholar.google.com/
  • İnternette forum, blog vb. sitelerinden mümkün mertebe hiç yada çok az alıntı yapalım.
• Alanın temel problemi veya iyileştirilmesi gereken yönleri net bir şekilde tanımlanır.
• Araştırmanın bu probleme nasıl bir çözüm getireceği veya katkı sağlayacağı açıklanır.
• Giriş bölümünün sonunda, araştırmanın literatüre olan özgün katkıları maddeler halinde sıralanır (Örneğin, mevcut çalışmalardan farklı olarak hangi yeniliklerin getirildiği belirtilir).

Web of Science Kullanımı Videosu

Zotero Kullanımı Videosu

• Makalelerin-Konferans Tebliğlerinin DOI (Digital Object Number), kitapların ISBN nolarını almak ve aşağıdaki şekilde bir tane yeni kaynak kolleksiyon oluşturup, tüm alıntıları bu kolleksiyon içine dahil etmek işleri oldukça kolaylaştıracaktır.

3. İlgili Çalışmalar (Related Works): Bu bölümde, konuyla ilgili daha önce yapılmış araştırmalar detaylı bir şekilde incelenir. Bu inceleme:

• Önceki araştırmacıların neler yaptığı, Bu bölümde ele aldığınız konuyla ilgili olarak geçmişteki araştırmacılar neler yapmışlar? Hangi verileri kullanarak hangi algoritmalarla ne tür sonuçlar elde etmişler? Neyi amaçlamışlar? Ne kadarını başarmışlar? gibi sorulara cevap veren bir geçmiş çalışmalar la ilgili bölüm yazılır. Bir önceki introduction bölümü ve related works bölümü de dahil olmak üzere makalenin herhangi bir yerinde başka bir çalışmadan-makaleden, kitaptan, konferans bildirisinden, internet sitesinden, haberinden ve benzeri esinlenilerek bir ifade, cümle, resim, araştırma özeti ve benzeri yani başkalarına ait olan herhangi bir veri makalede kullanıldığında o kişilere atıf yapmak gerekir.
• Hangi veri setleri ve algoritmaları kullandıkları,
• Ne tür sonuçlar elde ettikleri,
• Amaçlarına ne kadar ulaştıkları gibi sorulara yanıt verir.
• Bu bölüm, araştırmanızın literatürdeki yerini ve önemini vurgulamak için kritik öneme sahiptir.

4. Atıf Yapma ve Kaynak Oluşturma (Citiation-Referencing): Akademik yazımda, başkalarına ait fikirler, veriler veya ifadeler kullanıldığında mutlaka atıf yapılması gerekir. Atıf, hem etik hem de yasal bir zorunluluktur. Atıflar iki şekilde gösterilir:

• Metin İçi Atıf: Paragraf içinde, alıntı yapılan kaynağa işaret edilir. Bu genellikle yazarın soyadı ve yayın yılı (Yazar, Yıl) veya köşeli parantez içinde bir numara [Sayı] şeklinde yapılır. Kullanılacak stil, makalenin gönderileceği derginin “Yazar Rehberi” (Author Guidelines) bölümünde belirtilir.
• Referans Listesi: Makalenin sonunda, kullanılan tüm kaynakların tam künyeleri listelenir. Bu liste, metin içi atıflara göre daha detaylıdır ve yazar adları, makale başlığı, dergi adı, yayın yılı, cilt/sayı numaraları, sayfa numaraları ve DOI gibi bilgileri içerir.
• Atıf Yönetim Araçları Atıfların doğru formatta yazılması, sıralanması ve yönetimi zaman alıcı bir süreç olabilir. Bu süreci kolaylaştırmak için Zotero gibi atıf yönetim araçları kullanılması şiddetle tavsiye edilir. Bu yazılımlardan benim memnun olduğum ve sürekli kullandığım Zotero isimli yazılımı kullanmanızı tavsiye ederim. Zotero, atıfları düzenlemenize, kaynakçalar oluşturmanıza ve farklı dergi formatlarına otomatik olarak uyarlamanıza yardımcı olur. Zotero’nun nasıl kullanılacağına dair bir eğitim videosu, proje 2 dersi dokümanları içerisinde (erkanhoca.com) bulunmaktadır. Lütfen bu videoyu izleyerek Zotero kullanımını öğrenin.
• Zoteroyu kullanırken kullanıcı hesabı açarsanız atıflarınızı bulutta depolama imkanınız olur. Ancak herkesin ayrı ayrı account açıp, ayrı ayrı atıflarda bulunmasını kendi içinizde yönetmeniz iyi olur bunun için Zotero üyeliğinden sonra Zotero yazılımını açıp sol tarafta bir klasöre bütün atıfları herkes hangi atıfı yapmışsa o atıfı depoolarsa daha sonra bu parçalar birleştirilebilir.

5. Metodoloji (Methodology): Related works bölümünden sonra metodoloji bölümü genellikle gelir. Bu bölümde, araştırmanın nasıl yürütüldüğü ayrıntılı olarak açıklanır. Bu kapsamda:

• Kullanılan veri setleri (kaynak, tür, boyut, satır-sütun bilgisi vb.) hakkında bilgi verilir.
• Kullanılan algoritmalar ve bunların seçilme nedenleri açıklanır.
• Değerlendirme metrikleri (performansı ölçmek için kullanılan ölçütler) tanımlanır.
• Deney tasarımı (araştırmanın nasıl kurgulandığı) net bir şekilde ifade edilir.
• Ekteki makale size metodoloji bölümünü yazmanız için bir şablon sunar.

6. Deneysel Sonuçlar (Experimental Results): Bu bölümde, araştırmadan elde edilen bulgular, tablolar, grafikler ve diğer görsel öğeler kullanılarak sunulur. Sonuçlar, objektif bir şekilde yorumlanır ve değerlendirme metriklerine göre analiz edilir.

7. Tartışma ve Sonuç (Discussion and Conclusion): Daha sonra son bölüm tartışma ve sonuç (Results and discussion) kısmı yazılmaya başlanır. Results and discussion kısımda da yine ekteki makalede görüldüğü gibi çalışmanın kısa amacı, arkasından genel olarak nasıl yapıldığı ve elde edilen bulgular ve ilginç noktalar, yorumlar yazılır. Bu bölümde, çalışmanın genel bir özeti de yapılır. Bulgular, literatürdeki diğer çalışmalarla karşılaştırılır, yorumlanır ve araştırmanın sınırlılıkları belirtilir. Ayrıca, gelecekte yapılabilecek araştırmalar için önerilerde bulunulur.

8. Diğer Hususlar Salı günü gerçekleştireceğimiz toplantıda şu konuları ele almıştık:

• BERT ve TF-IDF (TF-IDF model adı olamaz modelin adını tam olarak belirleyin). Bunların dışındaki bir diğer LLM modelinin denenmesi, Oluşturulan özetlerin kalitesini değerlendirmek için bir metrik veya yöntem geliştirilmesi.
• Başarıyı nesnel bir şekilde ölçmek için bir mekanizma tasarlanması.
• Ortaya çıkan özetler ne derece iyi-kabul edilebilir gerekçeli kararla onların karşılaştırılmasıyla ilgili bir metrik ya da bir düzenek hazırlamanızı konuşmuştuk onu da inceleyin, yani başarıyı nasıl ölçeceğiz?

9. Matematiksel Denklemler ve Çizimler:

İlgili matematiksel formüller ekran görüntüsü şeklinde değil de MS Word’ün içindeki denklem ekleme-düzenleyici veya math type gibi denklem düzenleyici ile yazılmalı.

Sizler için hazırladığım MS Word de Denklem No Ekleme Videosunu İzleyin Lütfen.

10. Dergi Seçimi ve Format: Makaleyi göndereceğimiz dergi henüz belli değil. Ancak, çoğu dergi belirli bir yazım formatı talep eder. Şimdilik ekteki makalenin formatını referans alabiliriz. Bu o dergiye göndereceğimiz anlamına gelmiyor büyük ihtimalle başka bir dergiye göndeririz. Ancak bir taslağı da referans almamız iyi olur o nedenle bu taslak üzerinden gidelim daha sonra değiştirme imkanımız olur. İlerleyen süreçte, dergi seçimi kesinleştikten sonra formatta gerekli düzenlemeler yapılabilir.

Dergiler tutuldukları veritabanı ve tarandıkları indexlere göre değer kazanırlar. En değerli dergiler ISSN numarası https://mjl.clarivate.com adresinde tarandığında “Web of Science Core Collection:” ifadesinin karşısında Science Citiation Index (SCI) veya Science Citiation Index Expanded (SCI-E), Social Science Citiation Index (SSCI), Emerging Science Citiation Index (ESCI), Arts & Humanities Citation Index (AHCI) yazıyorsa oldukça kaliteli bir dergi olmada ilk belirtiyi vermiştir. Derginin sayfasında Indexing&Archiving bölümü derginin hangi indexlerde tarandığını belirtecektir. Özellikle Crossref olması iyi olur çünkü SCI olmuyorsa bari Crossref ile tüm Dünya’ya makaleyi arama sonuçlarında gösterme ve atıf alma şansı olacaktır.

Derginin ana sayfasında veya Author Guides yazan bölümde “Full Open Access, APC, Article Processing Charge (Makale Yayınlama Ücreti)” gibi kelimeler geçiyorsa bu dergide makaleniz kabul edildiğinde yayınlatmak için para ödemeniz gerekeceği anlamına gelir. Bu nedenle göndermeden önce dikkat edilmelidir. Çünkü 1500-5000$ arası ücretlerle karşı karşıya kalabiliriz. Ancak adında “Hybrid Open Access, Subscription Options” gibi ifadeler varsa bu istenirse paralı istenirse parasızda yayınlatılabileceği anlamına gelir. Neden parasız yayınlama seçeneği varken insanlar paralıyı seçsinki? Paralı Open Access olursa makale TÜBİTAK anlaşması ile üniversitelerin kampüs üyeliği ile veya kendi üyeliği ile kampüs içinden sadece erişim gibi kısıtlamalara maruz kalmadan herkes tarafından indirilebilir buda makalenin atıf sayısını artırır. Atıfı artan araştırmacının bilimsel puanı ve itibarı artar. Makalenin yüklenmesi sırasında ücret talep eden veya kabul edilirse ücretli mi? Ücretsiz mi yayınlatacaksınız? diye önceden soran dergiler saygınlık bakımından camiada düşük itibarlıdır. Bazı dergiler başyazarın ülkesinin gelir düzeyine göre ücretli yayını ücretsiz yapabiliyorlar. Ancak makale yüklenip kabul aldıktan sonra Ücretli yada ücretsiz sadece abonelere gösterilecek şekilde seçenek sunan dergiler itibar açısından daha saygındır.

Ancak sadece SCI veya SCI-E vb. core collectionda indexlenmek kendi içerisinde bu dergileri eşit gibi göstersede Quartile (Q) adı verilençeyrekliklerle kendi içlerinde de kalite ve saygınlıkları farklılaşmaktadır. Q1 en kaliteli SCI iken Q4 en düşük kaliteli SCI dir.Bunu görmek için şu videoyu izleyiniz:

Q listesi ile ilgili kafa karışıklığını gidermek için YÖK şunu belirtmiş “Dergilerin Çeyreklik (Quartile)​ (Q1, Q2, Q3, Q4) sınıflamasını esas alan aşağıdaki dergi listesi https://jcr.clarivate.c​om/JCRJournalHomeAction.action​ adresinden alınmaktadır.” diyor ve https://jcr.clarivate.com/jcr/home bu adresten kontrol edilmesini istiyor.

Birde temelde derginin aldığı atıfa göre belirlenen journal Impact factor vardır. Bu derginin bilim dünyasına etkisini ölçmeyi amaçlıyor. Büyük impact ve küçük Q değeri yazacağımız makalenin daha sert eleştirileciği anlamına gelir.

Bu saydığım işleri kendi aranızda görev dağılımı yaparak paylaşabilirsiniz. Ancak, birbirinizden haberdar olmaya ve düzenli iletişim kurmaya özen gösterin. Zotero’nun Google Dokümanlar ve Microsoft Word (Zoteronun MS Word ve google dokümanlar desteği de var), (nku.edu.tr hesabınızın Office 365 ve OneDrive imkanları üzerinden) entegrasyonları sayesinde, ortak bir doküman üzerinde çalışabilir ve değişiklikleri eş zamanlı olarak takip edebilirsiniz. Belki bu daha iyi olur. Paylaştığınız klasöre-dosyaya beni de dahil etmenizi rica ediyorum.  

11. Makale çalışması Klasör içerisinde şöyle bir yapılanmaya gidelim resimler için figures, veriler için data, makale metni dosyası için manuscript, zotero listesinin Export edilerek herkesten gelen dosyalardan(Dosya adına kendi adınızı yazınki kimden geldiğini bilelim) oluşan zotero adlı klasörleri açalım ve grup üyeleri ile tam erişim iznine haiz paylaşalım. 

Sık sık iletişim halinde olalım. Herhangi bir sorunuz veya yardıma ihtiyacınız olursa, bana ulaşmaktan çekinmeyin.

Başarılar dilerim! 

Selamlar.